{"id":2505,"date":"2025-06-19T15:01:16","date_gmt":"2025-06-19T15:01:16","guid":{"rendered":"https:\/\/ditori.com\/?p=2505"},"modified":"2025-06-19T15:01:16","modified_gmt":"2025-06-19T15:01:16","slug":"arsyeja-e-vertete-pas-sulmit-te-izraelit-kunder-iranit","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/2025\/06\/19\/arsyeja-e-vertete-pas-sulmit-te-izraelit-kunder-iranit\/","title":{"rendered":"Arsyeja e v\u00ebrtet\u00eb pas sulmit t\u00eb Izraelit kund\u00ebr Iranit"},"content":{"rendered":"<p><b>Nga Ori Goldberg, Al Jazeera<\/b><\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa p\u00ebrballja mes Izraelit dhe Iranit hyn n\u00eb dit\u00ebn e tret\u00eb (n\u00eb momentin e shkrimit t\u00eb k\u00ebtij artikulli), numri i viktimave nga t\u00eb dyja pal\u00ebt po shtohet. T\u00eb pakt\u00ebn 80 vet\u00eb jan\u00eb vrar\u00eb n\u00eb Iran dhe rreth 10 n\u00eb Izrael. Pavar\u00ebsisht p\u00ebrgjigjes fatale nga Teherani, zyrtar\u00ebt izraelit\u00eb vijojn\u00eb t\u00eb k\u00ebmb\u00ebngulin se sulmet ndaj objekteve t\u00eb ndryshme b\u00ebrthamore dhe ushtarake iraniane ishin krejt\u00ebsisht t\u00eb domosdoshme.<\/p>\n<p>Nj\u00eb s\u00ebr\u00eb justifikimesh i jan\u00eb transmetuar publikut izraelit, por asnj\u00eb prej tyre nuk shpjegon arsyet e v\u00ebrteta pse qeveria izraelite vendosi t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb k\u00ebt\u00eb sulm t\u00eb nj\u00ebansh\u00ebm dhe t\u00eb paprovokuar.<\/p>\n<p>Qeveria izraelite pretendon se sulmi kishte karakter \u201cparandalues\u201d, gjoja p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnimi t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm dhe t\u00eb pashmangsh\u00ebm nga ana e Iranit p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb bomb\u00eb b\u00ebrthamore. Megjithat\u00eb, nuk ka asnj\u00eb prov\u00eb q\u00eb ta mb\u00ebshtes\u00eb k\u00ebt\u00eb pretendim. Sulmi i Izraelit ishte padyshim i planifikuar me p\u00ebrpik\u00ebri gjat\u00eb nj\u00eb periudhe t\u00eb gjat\u00eb kohore. Nj\u00eb sulm parandalues duhet t\u00eb p\u00ebrmbaj\u00eb nj\u00eb element vet\u00ebmbrojtjeje, i cili, nga ana tjet\u00ebr, buron nga nj\u00eb gjendje emergjence. Nj\u00eb emergjenc\u00eb e till\u00eb nuk duket t\u00eb ket\u00eb ekzistuar.<\/p>\n<p>P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Izraeli ka sugjeruar se raporti i Agjencis\u00eb Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Energjis\u00eb Atomike (IAEA), i publikuar m\u00eb 12 qershor, i cili d\u00ebnonte Iranin p\u00ebr shkelje thelb\u00ebsore t\u00eb angazhimeve t\u00eb tij t\u00eb Traktatit p\u00ebr Mosp\u00ebrhapjen e Arm\u00ebve B\u00ebrthamore (NPT) deri n\u00eb fillim t\u00eb viteve 2000, p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb emergjenc\u00eb t\u00eb till\u00eb. Megjithat\u00eb, edhe vet\u00eb IAEA duket se e hedh posht\u00eb k\u00ebt\u00eb pohim. N\u00eb raport nuk kishte asgj\u00eb q\u00eb nuk ishte e njohur tashm\u00eb p\u00ebr pal\u00ebt p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n<p>Qeveria izraelite ka sugjeruar gjithashtu, n\u00eb lidhje me nocionin e nj\u00eb sulmi \u201cparandalues\u201d, se synonte t\u00eb \u201cdekapitonte\u201d programin b\u00ebrthamor t\u00eb Iranit. Studiuesit dhe politik\u00ebb\u00ebr\u00ebsit p\u00ebrgjith\u00ebsisht bien dakord se Izraeli nuk ka aft\u00ebsin\u00eb t\u00eb shkat\u00ebrroj\u00eb nj\u00eb program t\u00eb till\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00ebse p\u00ebrpiqet ta kryej\u00eb nj\u00eb sulm t\u00eb till\u00eb i vet\u00ebm.<\/p>\n<p>Natyra e fushat\u00ebs, teksa zhvillohet, duket gjithashtu t\u00eb tregoj\u00eb se Izraeli nuk kishte kurr\u00eb p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb zhdukte aktivitetet b\u00ebrthamore iraniane. Ushtria izraelite ka bombarduar objektiva t\u00eb ndrysh\u00ebm ushtarak\u00eb dhe qeveritar\u00eb, duke nisur nga bazat e raketave deri te nj\u00eb fush\u00eb gazi dhe nj\u00eb depo nafte. Ajo ka kryer gjithashtu nj\u00eb s\u00ebr\u00eb atentatesh kund\u00ebr lider\u00ebve t\u00eb lart\u00eb ushtarak\u00eb iranian\u00eb. Ali Shamkhani, nj\u00eb ish-minist\u00ebr i mbrojtjes dhe nj\u00eb k\u00ebshilltar i ngusht\u00eb i Liderit Suprem Ayatollah Ali Khamenei, ishte nd\u00ebr ata t\u00eb sh\u00ebnjestruar dhe raportohet se \u00ebsht\u00eb vrar\u00eb, megjith\u00ebse mediat shtet\u00ebrore dhe qeveria iraniane ende nuk e kan\u00eb konfirmuar zyrtarisht vdekjen e tij. Shamkhani besohet t\u00eb ket\u00eb qen\u00eb nj\u00eb figur\u00eb ky\u00e7e n\u00eb bisedimet me Shtetet e Bashkuara gjat\u00eb muajve t\u00eb fundit.<\/p>\n<p>Atentati ndaj tij, si dhe ndaj figurave t\u00eb tjera, pasqyron nj\u00eb\u00a0<i>modus operandi<\/i>\u00a0t\u00eb preferuar t\u00eb Izraelit. Shpesh, Izraeli p\u00ebrpiqet t\u00eb \u201celiminoj\u00eb\u201d individ\u00eb t\u00eb caktuar me shpres\u00ebn se vdekja e tyre do t\u00eb \u00e7onte n\u00eb shp\u00ebrb\u00ebrjen e sistemeve dhe institucioneve q\u00eb ata drejtojn\u00eb. Vdekja e Shamkhanit mund t\u00eb interpretohet si nj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb sabotuar bisedimet midis Iranit dhe SHBA-s\u00eb. N\u00eb \u00e7do rast, atentatet duket gjithashtu se tregojn\u00eb ekzistenc\u00ebn e nj\u00eb plani t\u00eb thell\u00eb p\u00ebr t\u00eb demonstruar fuqin\u00eb e Izraelit n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet e jet\u00ebs dhe praktikave zyrtare iraniane. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb \u201cdekapitim\u201d i programit b\u00ebrthamor iranian.<\/p>\n<p>Nj\u00eb sugjerim i tret\u00eb \u00ebsht\u00eb se Izraeli synon t\u00eb nxis\u00eb \u201cndryshimin e regjimit\u201d n\u00eb Teheran. Kryeministri Benjamin Netanyahu e b\u00ebri k\u00ebt\u00eb hapur, duke i b\u00ebr\u00eb thirrje \u201cpopullit krenar t\u00eb Iranit\u201d t\u00eb ngrihej p\u00ebr \u201clirin\u00eb e tyre nga nj\u00eb regjim i keq dhe shtyp\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>Supozimi se iranian\u00ebt thjesht do t\u2019i sh\u00ebrbenin vullnetit t\u00eb Izraelit nd\u00ebrsa ky i fundit i bombardon pa pushim dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nj\u00ebanshme, duket i ngjash\u00ebm me iden\u00eb se n\u00ebse Izraeli uris\u00eb dhe shfaros palestinez\u00ebt n\u00eb Gaza n\u00eb mas\u00ebn e duhur, ata do t\u00eb ngriheshin kund\u00ebr Hamasit dhe do ta hiqnin at\u00eb nga pushteti.<\/p>\n<p>Edhe sikur ky t\u00eb ishte rasti, t\u00eb mendosh se t\u00eb gjith\u00eb iranian\u00ebt po presin vet\u00ebm nj\u00eb sulm izraelit p\u00ebr t\u2019u ngritur kund\u00ebr regjimit, demonstron nj\u00eb munges\u00eb t\u00eb thell\u00eb kuptimi lidhur me forcat shtyt\u00ebse t\u00eb politik\u00ebs iraniane. Nd\u00ebrsa shum\u00eb iranian\u00eb pa dyshim kund\u00ebrshtojn\u00eb Republik\u00ebn Islamike, iranian\u00ebt e t\u00eb gjitha bindjeve politike jan\u00eb vazhdimisht \u201cpatriot\u00eb\u201d, t\u00eb p\u00ebrkushtuar p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebshtetur sovranitetin dhe pavar\u00ebsin\u00eb e Iranit nga \u00e7do p\u00ebrpjekje e elementeve t\u00eb jasht\u00ebm p\u00ebr t\u00eb imponuar agjendat e veta n\u00eb vendin e tyre.<\/p>\n<p>N\u00eb fakt, ashtu si shum\u00eb izraelit\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt e konsideronin veten kritik\u00eb t\u00eb pal\u00ebkundur t\u00eb Netanyahut, u mobilizuan menj\u00ebher\u00eb kur filloi sulmi izraelit dhe tani po mb\u00ebshtesin me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb qeverin\u00eb \u2013 m\u00eb e turpshmja, an\u00ebtar\u00eb t\u00eb \u201copozit\u00ebs\u201d parlamentare \u2013 po ashtu shum\u00eb kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb Republik\u00ebs Islamike tani po bashkohen pas flamurit n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb sovranitetit t\u00eb shkelur t\u00eb Iranit. T\u00eb pohosh se Izraeli thjesht po \u201cshtron bazat\u201d p\u00ebr nj\u00eb rebelim popullor iranian duke sulmuar \u00ebsht\u00eb, n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, nj\u00eb manipulim cinik.<\/p>\n<p>Izraeli nuk e ka sulmuar Iranin p\u00ebr t\u00eb gjitha k\u00ebto arsye. At\u00ebher\u00eb, \u00e7far\u00eb e nxiti sulmin?<\/p>\n<p>Mes fushat\u00ebs gjenocidale n\u00eb Gaza, Netanyahu \u00ebsht\u00eb plot\u00ebsisht i vet\u00ebdijsh\u00ebm se qeveria e tij po mbetet pa opsione. Bashk\u00ebsia nd\u00ebrkomb\u00ebtare, si dhe aleat\u00ebt rajonal\u00eb, kan\u00eb nisur t\u00eb kritikojn\u00eb Izraelin z\u00ebsh\u00ebm. Disa jan\u00eb p\u00ebrgatitur gjithashtu t\u00eb nd\u00ebrmarrin masa t\u00eb nj\u00ebanshme, si njohja masive e nj\u00eb shteti palestinez.<\/p>\n<p>Urdh\u00ebr-arresti i Gjykat\u00ebs Penale Nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr Netanyahun po afrohet, nd\u00ebrsa vendimi i Gjykat\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb lidhur me ligjshm\u00ebrin\u00eb e pushtimit izraelit po pret t\u00eb zbatohet. Izraeli dhe ushtria e tij kan\u00eb kryer vazhdimisht masakra, i kan\u00eb mohuar, dhe jan\u00eb zbuluar se kan\u00eb g\u00ebnjyer.<\/p>\n<p>Nuk ka dyshim se Netanyahu e kishte planifikuar sulmin ndaj Iranit prej vitesh, duke pritur pik\u00ebrisht momentin e duhur. Ky moment erdhi t\u00eb premten. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje e d\u00ebshp\u00ebruar p\u00ebr t\u00eb mbledhur bot\u00ebn pas Izraelit, pik\u00ebrisht n\u00eb koh\u00ebn kur po b\u00ebhen p\u00ebrgatitjet p\u00ebr t\u2019i mohuar atij pand\u00ebshkueshm\u00ebrin\u00eb absolute q\u00eb ka g\u00ebzuar q\u00eb nga krijimi i tij.<\/p>\n<p>Irani konsiderohet ende nj\u00eb k\u00ebrc\u00ebnim potencial nga shum\u00eb prej fuqive udh\u00ebheq\u00ebse t\u00eb Veriut Global. Duke p\u00ebrdorur\u00a0<i>tropet<\/i>\u00a0e njohura t\u00eb lidhura me veprimet vdekjeprur\u00ebse t\u00eb nj\u00ebanshme izraelite \u2013 nga premtimet hyjnore te Holokausti \u2013 Netanyahu shpresonte t\u00eb rivendoste status quo-n\u00eb; Izraeli mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb ende \u00e7far\u00ebdo q\u00eb d\u00ebshiron.<\/p>\n<p>Ky \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkufizimi aktual i Izraelit p\u00ebr \u201csigurin\u00eb\u201d, parimi m\u00eb i shenjt\u00eb n\u00eb thelb t\u00eb tij. \u00cbsht\u00eb gjeneza gjoja apolitike e \u201cizraelitetit\u201d, nj\u00eb koncept i kushtuar plot\u00ebsisht supremacis\u00eb hebraike, e cila shihet si e vetmja m\u00ebnyr\u00eb \u201creale\u201d p\u00ebr t\u00eb siguruar integritetin e jet\u00ebve hebraike. \u201cSiguria\u201d n\u00ebnkupton se Izraeli mund t\u00eb vras\u00eb k\u00ebdo, p\u00ebr aq koh\u00eb sa d\u00ebshiron, dhe kudo e kurdo q\u00eb d\u00ebshiron, pa paguar asnj\u00eb lloj \u00e7mimi p\u00ebr veprimet e tij.<\/p>\n<p>Kjo \u201csiguri\u201d \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb ka motivuar veprimet e Izraelit nga Gaza n\u00eb Jemen, Liban dhe Siri, dhe tani n\u00eb Iran. Nj\u00eb \u201cregjim sigurie\u201d i till\u00eb duhet, natyrisht, t\u00eb zgjerohet vazhdimisht dhe nuk mund t\u00eb ndaloj\u00eb kurr\u00eb. Duke sulmuar Iranin, Netanyahu ka luajtur gjith\u00e7ka, duke k\u00ebrkuar pand\u00ebshkueshm\u00ebri t\u00eb plot\u00eb dhe absolute p\u00ebr Izraelin, si dhe p\u00ebr veten e tij, si n\u00eb Hag\u00eb ashtu edhe n\u00eb gjykatat vendase.<\/p>\n<p>A do t\u00eb jet\u00eb ky shp\u00ebtimi i Netanyahut? A do ta fal\u00eb publiku izraelit p\u00ebr d\u00ebshtimet e tij t\u00eb thella n\u00eb vend dhe shkeljet e tmerrshme n\u00eb Gaza? Duke v\u00ebzhguar ndjenj\u00ebn aktuale t\u00eb euforis\u00eb n\u00eb diskursin publik izraelit, duket se ky mund t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb mir\u00eb rasti.<\/p>\n<p>Radh\u00ebt e gjata, nga dyqanet e pajisjeve deri te ato ushqimore, demonstrojn\u00eb se izraelit\u00ebt kan\u00eb hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb modalitet t\u00eb mbijetes\u00ebs s\u00eb zbraz\u00ebt. Nj\u00eb qytetari e n\u00ebnshtruar mund t\u00eb jet\u00eb e favorshme p\u00ebr Netanyahun, por ajo paralajm\u00ebron keq p\u00ebr \u00e7do p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar dhe mbrojtur nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb q\u00ebndrueshme izraelite. \/Tesheshi.com\/<\/p>\n<p><i>Ori Goldberg \u00ebsht\u00eb<\/i>\u00a0<i>analist i Pavarur. Ai ka nj\u00eb doktoratur\u00eb n\u00eb Studime t\u00eb Lindjes s\u00eb Mesme me specializim n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet iraniane. Ai \u00ebsht\u00eb ish-profesor universiteti dhe konsulent i siguris\u00eb komb\u00ebtare. Aktualisht punon si analist dhe komentator i pavarur.<\/i><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Ori Goldberg, Al Jazeera Nd\u00ebrsa p\u00ebrballja mes Izraelit dhe Iranit hyn n\u00eb dit\u00ebn e tret\u00eb (n\u00eb momentin e shkrimit t\u00eb k\u00ebtij artikulli), numri i viktimave nga t\u00eb dyja pal\u00ebt po shtohet. T\u00eb pakt\u00ebn 80 vet\u00eb jan\u00eb vrar\u00eb n\u00eb Iran dhe rreth 10 n\u00eb Izrael. Pavar\u00ebsisht p\u00ebrgjigjes fatale nga Teherani, zyrtar\u00ebt izraelit\u00eb vijojn\u00eb t\u00eb k\u00ebmb\u00ebngulin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":2506,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16,1],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2505"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2505"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2505\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2507,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2505\/revisions\/2507"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2506"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}