{"id":1335,"date":"2023-09-07T11:50:09","date_gmt":"2023-09-07T11:50:09","guid":{"rendered":"https:\/\/ditori.com\/?p=1335"},"modified":"2023-09-07T11:50:09","modified_gmt":"2023-09-07T11:50:09","slug":"papunesia-ne-kosove-cfare-ndikoi-ne-renien-e-saj-e-cfare-jo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/2023\/09\/07\/papunesia-ne-kosove-cfare-ndikoi-ne-renien-e-saj-e-cfare-jo\/","title":{"rendered":"Papun\u00ebsia n\u00eb Kosov\u00eb \u2013 \u00e7far\u00eb ndikoi n\u00eb r\u00ebnien e saj e \u00e7far\u00eb jo?"},"content":{"rendered":"<p>Papun\u00ebsia n\u00eb Kosov\u00eb, brenda dhjet\u00eb vjet\u00ebsh, ka sh\u00ebnuar r\u00ebnie p\u00ebr mbi 17 p\u00ebr qind, tregojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e fundit t\u00eb Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs (ASK).<\/p>\n<p>Nga 30 p\u00ebr qind sa ka qen\u00eb n\u00eb vitin 2013, ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb 12.6 p\u00ebr qind vitin e kaluar. M\u00eb sakt\u00ebsisht, numri i t\u00eb pun\u00ebsuarave n\u00eb vitin 2013 ka qen\u00eb 338,365, derisa 403,813 m\u00eb 2022.<\/p>\n<p>P\u00ebr profesorin e ekonomis\u00eb n\u00eb Universitetin e Prishtin\u00ebs, Berim Ramosaj, r\u00ebnia e papun\u00ebsis\u00eb \u00ebsht\u00eb reale, por nuk i atribuohet rritjes eventuale ekonomike.<\/p>\n<p>Sipas Ramosajt, faktor ky\u00e7 q\u00eb ka ndikuar n\u00eb t\u00eb \u00ebsht\u00eb emigrimi i popullat\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cIkja \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrqendruar te kontingjenti i pun\u00ebs, respektivisht te personat q\u00eb jan\u00eb n\u00eb mosh\u00eb pune dhe kan\u00eb vullnet q\u00eb t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb tregun e pun\u00ebs\u201d, thot\u00eb Ramosaj.<\/p>\n<p>ASK-ja nuk ka ende t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr vitin 2022, por ato t\u00eb vitit 2021 tregojn\u00eb se nga Kosova jan\u00eb larguar mbi 42 mij\u00eb banor\u00eb, p\u00ebr arsye t\u00eb ndryshme.<\/p>\n<p>N\u00eb vitin 2020 \u2013 kur ka shp\u00ebrthyer pandemia COVID-19 \u2013 kan\u00eb emigruar mbi 8 mij\u00eb, m\u00eb 2019 mbi 34 mij\u00eb dhe m\u00eb 2018 mbi 28 mij\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Rritje e pamjaftueshme ekonomike<\/strong><\/p>\n<p>Ramosaj thot\u00eb se rritja ekonomike n\u00eb Kosov\u00eb ka qen\u00eb e ul\u00ebt p\u00ebr t\u00eb gjeneruar mjaftuesh\u00ebm vende t\u00eb reja pune. N\u00eb dhjet\u00eb vjet\u00ebt e fundit, mesatarja nuk ka kaluar 4 deri 5 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>\u201cRritja ekonomike nj\u00ebshifrore nuk e adreson problemin e papun\u00ebsis\u00eb\u201d, thot\u00eb ai.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e fundit t\u00eb Bank\u00ebs Evropiane p\u00ebr Rind\u00ebrtim dhe Zhvillim (BERZH) parashikojn\u00eb q\u00eb n\u00eb vitin 2023 Kosova t\u00eb ket\u00eb rritje ekonomike p\u00ebr 3.5 p\u00ebr qind, nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 2024 p\u00ebr 4 p\u00ebr qind.<\/p>\n<p>P\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb bizneseve thon\u00eb se as ata nuk kan\u00eb mundur t\u00eb jen\u00eb kontribuues t\u00eb m\u00ebdhenj n\u00eb zbutjen e papun\u00ebsis\u00eb. Sipas tyre, n\u00eb dekad\u00ebn e fundit, nuk ka pasur leht\u00ebsira fiskale, t\u00eb cilat do t\u2019i ndihmonin bizneset prodhuese t\u00eb zhvilloheshin m\u00eb shum\u00eb dhe, rrjedhimisht, t\u00eb hapnin m\u00eb shum\u00eb vende pune.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb rast se investon n\u00eb shtetet e rajonit, lirohesh nga nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e tatimeve, si tatimi n\u00eb fitim e t\u00eb tjera, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb nuk ka leht\u00ebsira t\u00eb tilla\u201d, thot\u00eb drejtori i Dhom\u00ebs s\u00eb Tregtis\u00eb dhe Industris\u00eb, Sk\u00ebnder Krasniqi.<\/p>\n<p>\u201cNe jemi vend importues i t\u00eb gjitha produkteve dhe eksportojm\u00eb shum\u00eb pak. Tregtia hap m\u00eb pak vende pune sesa do t\u00eb mund t\u00eb hapte sektori i zhvilluar i prodhimit\u201d, shton ai.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e Bank\u00ebs Qendrore t\u00eb Kosov\u00ebs (BQK), konfirmojn\u00eb, po ashtu, se investimet n\u00eb sektorin e prodhimit jan\u00eb m\u00eb t\u00eb vogla n\u00ebse krahasohen me sektor\u00eb t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Formalizmi i vendeve t\u00eb pun\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Profesori Ramosaj thot\u00eb se shifrat m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb i ka ndikuar, deri n\u00eb nj\u00ebfar\u00eb mase edhe formalizimi i pun\u00ebsimit.<\/p>\n<p>\u201cS\u00eb fundi \u00ebsht\u00eb par\u00eb q\u00eb bizneset, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, i deklarojn\u00eb pun\u00ebtor\u00ebt tek institucionet p\u00ebrkat\u00ebse, e q\u00eb me vite i kan\u00eb mbajtur n\u00eb t\u00eb zez\u00ebn\u201d, thot\u00eb Ramosaj.<\/p>\n<p>Administrata Tatimore e Kosov\u00ebs (ATK), vitin e kaluar, ka nisur projektin e ashtuquajtur \u201cPun\u00ebsimi joformal\u201d, i cili ka p\u00ebr q\u00ebllim inspektimin e bizneseve, identifikimin e pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb paregjistruar dhe regjistrimin e tyre.<\/p>\n<p>Ushtruesi i detyr\u00ebs s\u00eb drejtorit ekzekutiv t\u00eb ATK-s\u00eb, Ilir Murtezaj ka th\u00ebn\u00eb n\u00eb nj\u00eb intervist\u00eb p\u00ebr Radion Evropa e Lir\u00eb m\u00eb 26 gusht se zbatimi i k\u00ebtij projekti ka \u00e7uar, deri m\u00eb tash, n\u00eb identifikimin e mbi 7 mij\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb padeklaruar.<\/p>\n<p>Krasniqi t\u00ebrheq v\u00ebrejtjen se jo t\u00eb gjith\u00eb t\u00eb papun\u00ebt regjistrohen n\u00eb Agjencin\u00eb e Pun\u00ebsimit dhe kjo, sipas tij, b\u00ebn q\u00eb shifrat e papun\u00ebsis\u00eb t\u00eb ken\u00eb trend t\u00eb r\u00ebnies.<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb vendet evropiane, t\u00eb papun\u00ebt regjistrohen si t\u00eb papun\u00eb, pasi p\u00ebrfitojn\u00eb mjete financiare nga shteti. N\u00eb Kosov\u00eb nuk p\u00ebrfiton asgj\u00eb dhe kjo \u00ebsht\u00eb arsyeja q\u00eb nuk lajm\u00ebrohen si t\u00eb papun\u00eb dhe papun\u00ebsia del t\u00eb jet\u00eb e vog\u00ebl\u201d, shprehet Krasniqi.<\/p>\n<p>T\u00eb dh\u00ebnat e Agjencis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebsimit t\u00eb Kosov\u00ebs flasin p\u00ebr r\u00ebnie t\u00eb numrit t\u00eb pun\u00ebk\u00ebrkuesve. Nga rreth 300 mij\u00eb pun\u00ebk\u00ebrkues t\u00eb regjistruar n\u00eb vitin 2013, numri i tyre ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb rreth 29 mij\u00eb n\u00eb prill t\u00eb k\u00ebtij viti.<\/p>\n<p><strong>Papun\u00ebsia bie, por pun\u00ebtor\u00eb nuk ka<\/strong><\/p>\n<p>Edhe pse shifra e papun\u00ebsis\u00eb mbetet mbi 12 p\u00ebr qind, bizneset n\u00eb Kosov\u00eb, sidomos n\u00eb dy vjet\u00ebt e fundit, ankohen p\u00ebr munges\u00eb pun\u00ebtor\u00ebsh. Disa, madje, kan\u00eb importuar fuqi pun\u00ebtore nga jasht\u00eb.<\/p>\n<p>Krasniqi thot\u00eb se kjo ndodh si pasoj\u00eb e munges\u00ebs s\u00eb harmonizimit midis arsimit dhe k\u00ebrkesave t\u00eb tregut t\u00eb pun\u00ebs.<\/p>\n<p>\u201cMinistria e Arsimit, p\u00ebr dhjet\u00eb vjet, i ka dh\u00ebn\u00eb qytetarit shkollim q\u00eb nuk i krijon vend pune. Ne arsimojm\u00eb t\u00eb rinj [n\u00eb ato fusha] q\u00eb nuk u krijojn\u00eb t\u00eb ardhme\u201d, thot\u00eb Krasniqi.<\/p>\n<p>Sipas tij, munges\u00eb pun\u00ebtor\u00ebsh ka n\u00eb sektorin e bujq\u00ebsis\u00eb, t\u00eb gastronomis\u00eb, t\u00eb nd\u00ebrtimtaris\u00eb dhe t\u00eb tekstilit.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrtimtaria, nj\u00ebher\u00ebsh, thith edhe numrin m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb pun\u00ebtor\u00ebve, ashtu si edhe tregtia e arsimi.<\/p>\n<p>Ministria e Arsimit, n\u00eb an\u00ebn tjet\u00ebr, \u00ebsht\u00eb n\u00eb proces t\u00eb zgjerimit t\u00eb m\u00ebsimit dual, q\u00eb n\u00ebnkupton aft\u00ebsimin n\u00eb nj\u00eb kompani t\u00eb caktuar n\u00eb kombinim me l\u00ebnd\u00ebt e nj\u00eb shkolle profesionale. Ky lloj m\u00ebsimi ka filluar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb vitin e kaluar.<\/p>\n<p><strong>Ku jan\u00eb mbi 750 mij\u00eb persona?<\/strong><\/p>\n<p>Sipas ekspert\u00ebve, nj\u00eb tjet\u00ebr gj\u00eb q\u00eb mbetet shqet\u00ebsuese \u00ebsht\u00eb shifra e personave ekonomikisht joaktiv\u00eb \u2013 mbi 750 mij\u00eb, sipas t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb ASK-s\u00eb.<\/p>\n<p>Me termin ekonomikisht joaktiv\u00eb, ASK-ja p\u00ebrshkruan personat q\u00eb nuk jan\u00eb as t\u00eb pun\u00ebsuar, as t\u00eb regjistruar si t\u00eb papun\u00eb dhe as nuk k\u00ebrkojn\u00eb pun\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cNj\u00eb pjes\u00eb [e personave ekonomikisht joaktiv\u00eb] merret me veprimtari t\u00eb pavarura q\u00eb nuk jan\u00eb t\u00eb regjistruara si biznese, nj\u00eb pjes\u00eb ka t\u00eb ardhura nga pasuria e paluajtshme dhe disa pranojn\u00eb remitenca dhe nuk punojn\u00eb\u201d, ka nj\u00eb shpjegim Ramosaj.<\/p>\n<p>Me mbi 1.7 milion banor\u00eb, Kosova ka pag\u00ebn m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt minimale n\u00eb Evrop\u00eb, q\u00eb sillet nga 130 euro deri n\u00eb 170 euro.<\/p>\n<p>Paga mesatare bruto n\u00eb vend, p\u00ebr dhjet\u00eb vjet, \u00ebsht\u00eb rritur p\u00ebr 138 euro \u2013 nga 383 euro sa ka qen\u00eb n\u00eb vitin 2012 ajo \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb 521 euro n\u00eb vitin 2022.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Papun\u00ebsia n\u00eb Kosov\u00eb, brenda dhjet\u00eb vjet\u00ebsh, ka sh\u00ebnuar r\u00ebnie p\u00ebr mbi 17 p\u00ebr qind, tregojn\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e fundit t\u00eb Agjencis\u00eb s\u00eb Statistikave t\u00eb Kosov\u00ebs (ASK). Nga 30 p\u00ebr qind sa ka qen\u00eb n\u00eb vitin 2013, ka r\u00ebn\u00eb n\u00eb 12.6 p\u00ebr qind vitin e kaluar. M\u00eb sakt\u00ebsisht, numri i t\u00eb pun\u00ebsuarave n\u00eb vitin 2013 ka [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1336,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1335"}],"collection":[{"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1335"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1335\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1337,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1335\/revisions\/1337"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1335"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1335"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ditori.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1335"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}